fa کاربرد تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌‌شده در پیش‌بینی تاخیر واکسیناسیون دو ماهگی کودکان: یک مطالعه مقطعی آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف:</strong> واکسیناسیون از موثرترین مداخلات سلامت عمومی است. اما، تاخیر در واکسیناسیون کودکان همچنان یکی از چالش‌های نظام سلامت است. این مطالعه با هدف پیش‌بینی تاخیر واکسیناسیون دو ماهگی کودکان بر اساس سازه‌های تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده در شهر مشهد در سال ۱۴۰۳ انجام شد.<br> <br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این مطالعه مقطعی-تحلیلی روی ۱۵۰ نفر از والدین کودکان دارای تاخیر بیش از ۱۰ روز در واکسیناسیون دو ماهگی در شهر مشهد در سال ۱۴۰۳ انجام شد. نمونه‌گیری به ‌صورت چندمرحله‌ای و با احتمال متناسب با اندازه از مراکز بهداشت شهر مشهد انجام گردید. داده‌ها توسط پرسشنامه‌ای محقق‌‌ساخته بر اساس سازه‌های تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده جمع‌آوری و با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی چندمتغیره در نرم‌افزار&nbsp; SPSS در سطح معنی‌داری ۰/۰۵ تحلیل شد.<br> <br> <strong>یافته‌ها:</strong>&nbsp;۵۷/۳ درصد از کودکان بیش از ۳۰ روز در واکسیناسیون دو ماهگی تاخیر داشتند. بین تمامی سازه‌های تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده با رفتار تاخیر در واکسیناسیون، همبستگی مثبت و معناداری مشاهده شد (۰/۰۰۱>p). در مدل رگرسیونی، نگرش (۰/۵۲۱=&beta;) و هنجارهای ذهنی (۰/۳۳۱=&beta;) پیش‌بینی‌کننده‌های معنادار قصد رفتاری بودند و کنترل رفتاری درک‌‌شده تنها سازه دارای اثر مستقیم بر رفتار تاخیر واکسیناسیون بود (۰/۰۰۱>&beta;=۰/۲۶۰,P) سازه‌های تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده ۲۰/۶ درصد از واریانس رفتار تاخیر در واکسیناسیون را تبیین کردند (۰/۲۰۶=Adjusted&nbsp;R²=۰/۱۸۱, R²;).<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری: </strong>مداخلات آموزشی مبتنی بر تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده، با تاکید بر تقویت کنترل رفتاری درک‌‌شده، افزایش احساس توانمندی، بهبود دسترسی و کاهش موانع محیطی، می‌توانند در کاهش تاخیر واکسیناسیون کودکان موثر باشند.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objectives:</strong> Vaccination is one of the most effective public health interventions. However, delays in childhood vaccination remain a challenge for health systems. This study aimed to predict two-month vaccination delay among infants based on the constructs of the Theory of Planned Behavior (TPB) in Mashhad, Iran, in 2024.<br> <br> <strong>Materials and Methods:</strong> This cross-sectional analytical study was conducted among 150 parents of infants who had experienced a delay of more than 10 days in receiving the two-month vaccination in Mashhad, Iran, in 2024. Participants were selected using a multistage sampling method with probability proportional to size from health centers. Data were collected using a researcher-developed questionnaire based on the TPB constructs and analyzed using descriptive statistics, Spearman&rsquo;s correlation, and multiple linear regression in SPSS at a significance level of 0.05.<br> <br> <strong>Results:</strong> Overall, 57.3% of the infants had a delay of more than 30 days in receiving their two-month vaccination. Significant positive correlations were observed between all TPB constructs and vaccination delay behavior (p<0.001). In the regression model, attitude (&beta;=0.521) and subjective norms (&beta;=0.331) were significant predictors of behavioral intention, whereas perceived behavioral control was the only construct that directly predicted vaccination delay behavior (&beta;=0.260, p<0.001). The TPB constructs explained 20.6% of the variance in vaccination delay behavior (R&sup2;=0.206, Adjusted R&sup2;=0.181).<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> Educational interventions based on the Theory of Planned Behavior, with an emphasis on strengthening perceived behavioral control, enhancing self-efficacy, improving access, and reducing environmental barriers, may help reduce delays in childhood vaccination.<br> <br> <strong>Open Access Policy:</strong> This is an open access article under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits use, distribution and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited. To view a copy of this license, visit <a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</a><span style="font-size:9.0pt"></span><br> &nbsp;</div> واکسیناسیون, تاخیر در واکسیناسیون, کودک, تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده Vaccination, Vaccination Delay, Infant, Theory of Planned Behavior 0 0 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-4065-2&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Dorri khalilzadeh فاطمه درّی خلیل زاده Dorrikf4022@mums.ac.ir 100319475328460025898 100319475328460025898 No Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Nooshin Peyman نوشین پیمان peymann@mums.ac.ir 100319475328460025899 100319475328460025899 No Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Ehsan Mosa Farkhani احسان موسی فرخانی FarkhaniE@mums.ac.ir 100319475328460025900 100319475328460025900 No Department of Epidemiology, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Maryam Mohammadi مریم محمدی mohammadimr@mums.ac.ir 100319475328460025901 100319475328460025901 Yes Department of Health Education and Health Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران