fa ارزیابی میزان پایبندی به خودمراقبتی و عوامل اجتماعی-اقتصادی و روان‌شناختی مرتبط با آن در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ در ایران: مرور سیستماتیک و متاآنالیز آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion متا آنالیز Meta-analysis <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف: </strong>خودمراقبتی، نقش اساسی در کنترل دیابت نوع ۲ و پیشگیری از عوارض آن دارد. میزان پایبندی بیماران به رفتارهای خودمراقبتی تحت تأثیر عوامل اجتماعی-اقتصادی مختلف قرار داشته و نتایج مطالعات انجام‌شده در ایران ناهمگون بوده است. از این‌رو، این مطالعه با هدف ارزیابی میزان پایبندی به خودمراقبتی و عوامل اجتماعی-اقتصادی و روان‌شناختی آن در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ در جمعیت ایرانی انجام شد.<br> <br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این مطالعه مرور نظام مند و فرا تحلیل پس از کسب کد اخلاق، بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام شد. مطالعات مشاهده‌ای ایرانی منتشرشده از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ در پایگاه‌های PubMed، Web of Science،Scopus، CINAHL، SID، ISC و Magiran جستجو شدند. انتخاب مطالعات، استخراج داده‌‌ها و ارزیابی خطر سوگیری به‌صورت مستقل توسط دو پژوهشگر انجام شد و کیفیت مطالعات با ابزار JBI ارزیابی گردید. تحلیل داده‌‌ها با مدل اثرات تصادفی و محاسبه میانگین درصداستانداردشده در نرم‌افزار Stata ۱۹ انجام شد و ناهمگونی، تحلیل حساسیت، متارگرسیون و سوگیری انتشار نیز بررسی شدند.<br> <br> <strong>یافته‌ها: </strong>از میان ۲۴۶ مقاله شناسایی‌شده، نهایتا ۲۵ مطالعه مقطعی ایرانی منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ با مجموع ۸۴۰۲ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۲ وارد تحلیل شدند. میانگین سنی شرکت‌کنندگان ۵۴/۴ سال و میانگین مدت ابتلا به دیابت ۸/۹ سال بود. نتایج متاآنالیز با مدل اثرات تصادفی نشان داد که میانگین میزان پایبندی به رفتارهای خودمراقبتی در بیماران دیابت نوع ۲ ایران ۴۹/۹۶ درصد (۹۵% CI:۴۵/۰۹-۵۴/۸۲) است. ناهمگونی بسیار بالایی بین مطالعات مشاهده شد (۹۹/۴۵=I^۲) تحلیل حساسیت، پایداری نتایج را تأیید کرد و متارگرسیون نشان داد که حجم نمونه، سن، جنسیت و مدت ابتلا به دیابت ارتباط معناداری با میزان پایبندی ندارند. نتایج سنتز روایی نشان داد که در میان عوامل مرتبط با پایبندی، سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی، و در میان عوامل روان‌شناختی، خودکارآمدی و سواد سلامت از مهم‌ترین عوامل مرتبط با افزایش پایبندی به خودمراقبتی هستند.<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> میزان پایبندی به رفتارهای خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ در ایران در سطح متوسط رو به پایین قرار دارد. تحصیلات، وضعیت اقتصادی، خودکارآمدی و سواد سلامت از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر بهبود پایبندی بودند. بنابراین طراحی و اجرای مداخلات آموزشی، روانی-اجتماعی و حمایتی با تمرکز بر ارتقای سواد سلامت و توانمندسازی بیماران برای بهبود خودمراقبتی ضروری است.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objective:</strong> Self-care plays a fundamental role in the management of type 2 diabetes mellitus (T2DM) and the prevention of its complications. Adherence to self-care behaviors is influenced by various socioeconomic factors, and findings from studies conducted in Iran have been inconsistent. Therefore, this study aimed to assess the level of adherence to self-care and socio-economic and psychological factors among Iranian patients with T2DM.<br> <br> <strong>Materials and Methods:</strong> This systematic review and meta-analysis were conducted following ethical approval and in accordance with the PRISMA guidelines. Iranian observational studies published between 2015 and 2025 were identified through searches of PubMed, Web of Science, Scopus, CINAHL, SID, ISC, and Magiran databases. Study selection, data extraction, and risk-of-bias assessment were performed independently by two reviewers. Methodological quality was evaluated using the Joanna Briggs Institute (JBI) critical appraisal tool. Data were analyzed using a random-effects model, and the pooled standardized mean percentage of self-care adherence was calculated using Stata version 19. Heterogeneity, sensitivity analyses, meta-regression, and publication bias were also assessed.<br> <br> <strong>Results: </strong>Of the 246 records initially identified, 25 cross-sectional studies conducted in Iran between 2015 and 2025, comprising a total of 8,402 patients with T2DM, were included in the final analysis. The mean age of participants was 54.5 years, and the mean duration of diabetes was 8.9 years. Meta-analysis using a random-effects model showed that the pooled adherence rate to self-care behaviors was 49.96% (95% CI: 45.09&ndash;54.82). Substantial heterogeneity was observed across studies (I&sup2; = 99.45%). Sensitivity analyses confirmed the robustness of the findings, while meta-regression indicated that sample size, age, sex, and duration of diabetes were not significantly associated with adherence levels. The results of the narrative synthesis showed that among socioeconomic determinants, education level and economic status, and among psychological factors, self-efficacy and health literacy are the most important factors associated with increasing adherence to self-care.<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> Adherence to self-care behaviors among Iranian patients with T2DM is suboptimal and remains at a moderate-to-low level. Educational attainment, socioeconomic status, self-efficacy, and health literacy were identified as key determinants of adherence. These findings highlight the need for targeted educational, psychosocial, and supportive interventions aimed at enhancing health literacy and empowering patients to improve self-care practices.</div> دیابت نوع ۲, پایبندی, خودمراقبتی, سواد سلامت, عوامل اقتصادی اجتماعی Type 2 Diabetes Mellitus, Self-efficacy, Adherence, Socioeconomic Factors, Health Literacy 0 0 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-4204-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Vahab Moravvej علی وهاب مروجی moravejalivahab@gmail.com 100319475328460026163 100319475328460026163 No MD Student, Department of Social medicine, Isfahan University of medical sciences, Isfahan, Iran. دانشجوی دکترای حرفه ای پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Safoura Saadatpour صفورا سعادت پور safourasaadat1398@gmail.com 100319475328460026164 100319475328460026164 No MD Student, Department of Social medicine, Isfahan University of medical sciences, Isfahan, Iran. دانشجوی دکترای حرفه ای پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Saha Sadeghi Sedeh سحر صادقی سده sm.sadeghi163@gmail.com 100319475328460026165 100319475328460026165 No PHD in the Occupational Therapy Department, School of Rehabilitation Sciences and Social Health,‌ University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. دکترای گروه کاردرمانی، دانشکده علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران Bahman Sadeghi Sedeh بهمن صادقی سده drbhs59176@gmail.com 100319475328460026166 100319475328460026166 Yes Associate Professor, Department of social medicine, Faculty of Medicine, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. دانشیار گروه پزشکی اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.