fa بررسی عوامل پیشگویی‌کننده مؤثر بر رفتار تفکیک پسماند در شمال ایران: مطالعه‌ای مبتنی بر تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده (TPB) آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف: </strong>تفکیک از مبدأ مهم‌ترین مرحله در سلسله‌مراتب مدیریت پسماند است و نیازمند درک کاملی از عوامل مؤثر بر رفتار شهروندان می‌باشد. مطالعه حاضر با هدف بررسی عوامل پیشگویی‌کننده‌ رفتار جداسازی پسماند در میان ساکنان شهر بابل بر اساس تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده انجام شد.<br> <br> <strong>مواد و رو‌ش‌ها: </strong>این مطالعه مقطعی-تحلیلی در سال ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بر روی ۴۷۵ نفر از شهروندان شهر بابل انجام شد. نمونه‌گیری به‌روش در دسترس صورت گرفت. داده‌ها با استفاده از یک پرسش‌نامه استاندارد مبتنی بر TPB جمع‌آوری و با نرم‌افزار JASP از طریق رگرسیون خطی ساده و چندگانه تحلیل شدند.<br> <br> <strong>یافته‌ها:</strong> مدل نهایی ۵۶/۴ درصد از واریانس رفتار تفکیک پسماند را تبیین نمود. قصد رفتاری و کنترل رفتاری ادراک‌شده قوی‌ترین پیشگویی‌کننده‌های رفتار بودند به‌نحوی‌که به‌طور متوسط به ازای افزایش هر واحد از این متغیرها، رفتار به ترتیب به میزان ۰/۳۹ و ۰/۲۲ واحد افزایش یافت. نگرش (۰/۰۹=&beta;) و اثربخشی سیاست‌های ادراک‌شده (۰/۱۳=&beta;) نیز سهم معناداری داشتند (۰/۰۵>p). از میان متغیرهای جمعیت‌شناختی، تنها تحصیلات با رفتار رابطه معنادار نشان داد&nbsp;(۰/۰۵>p).<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری: </strong>یافته‌ها نشان داد که تمرکز بر تقویت قصد رفتاری و کنترل رفتاری ادراک‌شده از طریق آموزش و فراهم‌آوری زیرساخت‌های لازم، همراه با توجه به نقش مؤثر سیاست‌ها و سطح تحصیلات، می‌تواند در طراحی مداخلات مؤثر برای بهبود رفتار تفکیک پسماند در شهر بابل راهگشا باشد.</div> <strong>Background and Objective:</strong> Source separation is the most critical stage in the waste management hierarchy and requires a thorough understanding of the factors influencing citizens&#39; behavior. This study aimed to investigate the predictors of waste separation behavior among residents of Babol city based on the Theory of Planned Behavior.<br> <br> <strong>Materials and Methods: </strong>This cross sectional analytical study was conducted in 2024&ndash;2025 on 475 citizens of Babol. Convenience sampling was used. Data were collected using a standardized TPB based questionnaire and analyzed with JASP software using simple and multiple linear regression.<br> <br> <strong>Results:</strong> The final model explained 56.4% of the variance in waste separation behavior. Behavioral intention and perceived behavioral control were the strongest predictors, such that for every one‑unit increase in these variables, the behavior increased on average by 0.39 and 0.22 units, respectively. Attitude (&beta;=0.09) and perceived policy effectiveness (&beta;=0.13) also had significant contributions (p < 0.05). Among the demographic variables, only education level showed a significant relationship with the behavior (p <0.05).<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> The findings indicated that focusing on strengthening behavioral intention and perceived behavioral control through education and providing necessary infrastructure, along with attention to the effective role of policies and education level, can guide the design of effective interventions to improve waste separation behavior in Babol city.<br> &nbsp; مدیریت پسماند, تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده, قصد رفتاری, ایران Waste Management, Theory of Planned Behavior, Behavioral Intention, Iran 0 0 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1249-6&slc_lang=fa&sid=1 Elham Falahati Naghibi الهام فلاحتی نقیبی efn2208@gmail.com 100319475328460025533 100319475328460025533 No Student Research Committee, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Neda Ahmadzadeh Tori ندا احمدزاده توری Neda.ahmadzade.tori@gmail.com 100319475328460025534 100319475328460025534 No Social Determinants of Health Research Center, Health Research Institute, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Hamid Sharif-Nia حمید شریف نیا pegadis@yahoo.com 100319475328460025535 100319475328460025535 No Department of Nursing, Amol Faculty of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی آمل، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران. Fatemeh Soltani فاطمه سلطانی ghazalsoltani1401@gmail.com 100319475328460025536 100319475328460025536 No Student Research Committee, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Kimia Palouch کیمیا پالوچ kimiapalouch@gmail.com 100319475328460025537 100319475328460025537 No Student Research Committee, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Zahra Abbaszadeh زهرا عباس زاده zahraabbaszadeh156@gmail.com 100319475328460025538 100319475328460025538 No Student Research Committee, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Aram Tirgar آرام تیرگر aramtirgar@yahoo.com 100319475328460025539 100319475328460025539 No Social Determinants of Health Research Center, Health Research Institute, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران. Mohammad Shirmardi محمد شیرمردی shirmardim@yahoo.com 100319475328460025540 100319475328460025540 Yes Social Determinants of Health Research Center, Health Research Institute, Babol University of Medical Sciences, Babol, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران.