fa از ارزشیابی تا فراارزشیابی: تحلیل ثانویه برنامه آموزش سلامت گروهی در مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف:</strong> با توجه به اجرای برنامه‌های آموزش سلامت گروهی در مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی طی سال‌های اخیر و چالش‌های موجود در ارزشیابی این برنامه‌ها، ازجمله عدم تطابق با استانداردهای تعیین‌شده، این مطالعه با هدف فراارزشیابی جامع برنامه‌های مذکور انجام شد. فراارزشیابی به‌عنوان رویکردی نظام‌مند، امکان تحلیل ثانویه فرآیندها، پیامدها و نقاط قوت و ضعف ارزشیابی‌های پیشین را فراهم می‌‌سازد و می‌‌تواند به ارتقاء کیفیت آموزش‌های سلامت و بهبود تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد در سطح استانی کمک کند.<br> <br> <strong>مواد و روش&rlm; ها:</strong> پژوهش حاضر یک مطالعه‌ی فراارزشیابی است که از طریق مرور مستندات و به صورت کمی با استفاده از چک لیست و در نهایت ترکیب نتایج این دو مرحله انجام شده است. مرحله‌ی اول شامل تحلیل محتوای کیفی مستندات موجود در مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA، برای مدیریت تحلیل داده‌ها بود. در مرحله‌ی دوم، فراارزشیابی برنامه براساس چک لیست هارتز و همکاران در ابعاد سودمندی (در ۷ حوزه)، امکان‌سنجی (در ۳ حوزه)، صلاحیت (در ۸ حوزه)، صحت (در ۱۲ حوزه) و اختصاصی بودن (در ۵ حوزه) نمره‌دهی شد و نقاط قوت و ضعف فرآیند اجرایی مشخص گردید.<br> <br> <strong>یافته &rlm;ها: </strong>یافته‌های مرحله‌ی اول مطالعه نشان داد که در برنامه‌ی ارزشیابی انجام‌شده در مرکز بهداشت مربوطه به فرآیند و پیامد هر دو توجه شده بود. ارزشیابی برنامه‌های آموزشی به‌صورت کمی انجام شده و از روش‌های کیفی و به صورت ترکیبی استفاده نشده است و تغییر در سطح فردی و متوسط مد نظر بوده و به سطح کلان پرداخته نشده بود. عمده‌ترین استراتژی استفاده‌شده آموزش بهداشت و ارتباطات بود و به توسعه‌ی سازمانی و سیاسی و مطالعات بین‌بخشی پرداخته نشده بود. نتایج مرحله‌ی دوم نیز نشان داد که برنامه‌ی ارزشیابی در حوزه‌ی استانداردهای صلاحیت با ۸۱ درصد، بیشترین نمره و در حوزه‌ی استاندارد‌های دقت با ۵۶ درصد، کمترین نمره را در فرآیند فرا ارزشیابی کسب نمودند.<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج نشان داد که ارزشیابی انجام‌شده بر روی برنامه‌ی آموزش سلامت گروهی در سطح نسبتا مطلوبی انجام شده است. استانداردهای صلاحیت، اختصاصی‌بودن و امکان‌سنجی در سطح بسیار خوب و استانداردهای سودمندی و دقت در سطح خوب ارزشیابی شدند. نقاط ضعف عمدتاً ناشی از عدم منابع مالی و نبود حمایت به‌دلیل استانی‌بودن برنامه است. اختصاص ردیف بودجه‌ای و استفاده از ارزشیاب‌های خارجی می‌‌تواند به بهبود روند ارزشیابی کمک کند. هم‌چنین، استفاده از چارچوب‌های معتبر مانند الگوی CIPP و RE-AIM به‌عنوان نقاط قوت برنامه شناسایی شد و پیشنهاد می‌‌شود به استانداردهای دقت، ازجمله گزارش بی‌طرفانه و کنترل سوگیری‌ها توجه بیشتری شود.<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objectives:</strong> In recent years, group-based health education programs have been implemented across health centers in East Azerbaijan Province. However, the evaluation of these programs has faced notable challenges, including inconsistencies with established evaluation standards. To address these gaps, the present study undertakes a comprehensive meta-evaluation of the existing assessments. Meta-evaluation, as a structured and systematic methodology, facilitates the secondary appraisal of evaluation processes, outcomes, and methodological rigor, thereby informing improvements in program quality and supporting evidence-informed decision-making at the provincial level.<br> <br> <strong>Materials and Methods:</strong>&nbsp; The current research is a meta-evaluation study that was conducted through document review and also quantitatively and through a checklist and finally combining the results of these two stages. The first stage includes the review of the documents available in the health center of East Azarbaijan province using the qualitative content analysis method with the frame analysis approach, in which MAXQDA software was used in this part to manage the data analysis. In the second stage of meta-evaluation of the program, based on Hartz et al.&#39;s checklist, including the dimension of usefulness&nbsp; (in 7 areas), feasibility&nbsp; (in 3 areas), competence&nbsp; (in 8 areas), accuracy&nbsp; (in 12 areas) and features&nbsp; (in 5 areas), scoring was done and found. The results of reviewing and examining the documents along with the findings of the meta-evaluation phase were presented in a report and the weaknesses and strengths of the implementation process of the program were identified.<br> <br> <strong>Result:</strong> The findings of the first stage of the study showed that in the evaluation program carried out in the health center of East Azarbaijan province, attention was paid to both the process and the outcome. But the evaluation of educational programs has been carried out quantitatively and qualitative and combined methods have not been used, and change has been considered at the individual and average level and has not been addressed at the macro level, and the main strategy of health education and communication is to use and organizational and political development and interdisciplinary studies have not been addressed. The results of the second stage also showed that the evaluation program in the area of Propriety standards with 81% scored the highest and in the area of accuracy standards with 56% the lowest score in the meta-evaluation process.<br> <br> <strong>Conclusion: </strong>The present results showed that the evaluation of the group health education program of the health education and health promotion unit of the health center of East Azarbaijan Province is at a relatively favorable level. The standards of Propriety, specificity and feasibility are at a very good level, and the standards of utility and accuracy were evaluated at a good level. The evaluation program also has weaknesses, the main reasons of which are the lack of specific financial resources and the lack of support due to the provincial nature of this program. The findings of the research showed that allocating a budget line to the evaluation program and using external evaluators can improve the program evaluation process. The strengths of the program include the use of valid evaluation frameworks such as the CIPP and RE-AIM model, and according to the results obtained from this study, it is concluded that in addition to strengthening the standards that have obtained high scores More attention should be paid to accuracy standards, including unbiased reporting and the use of external evaluators, and description of measures to control biases and identify and report side effects of the program.<br> <br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:367.5pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="EN-GB" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">Open Access</span></span></b><b><span lang="EN-GB" style="font-size:9.0pt"> <span style="color:black">Policy</span>: </span></b><span lang="EN-GB" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">This is an open access article under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits use, distribution and reproduction in any medium</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">,</span></span><span lang="EN-GB" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black"> provided the original work is properly cited.</span></span><b> </b><span lang="EN-GB" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">To view a copy of this license, visit </span></span><a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" style="color:#0563c1; text-decoration:underline"><span style="font-size:9.0pt">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</span></a></span></span></span></span></div> ارزشیابی, آموزش سلامت جامعه‌محور, فرایندهای گروهی, مدل‌های ارزشیابی, سنجش نتایج مداخلات سلامت Evaluation, Community Health Education, Group Processes, Evaluation Models, Outcome Assessment 57 71 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-3751-1&slc_lang=fa&sid=1 Haidar Nadrian حیدر ندریان haidarnadrian@gmail.com 100319475328460025500 100319475328460025500 Yes Social Determinants of Health Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران. Marzieh Anousheh Bonab مرضیه انوشه بناب anousheh@gmail.com 100319475328460025501 100319475328460025501 No Department of Health Education and Health Promotion, Faculty of Health, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران. Hoda Alinezhadmonfared هدی علی نژادمنفرد hoda.monfared98@gmail.com 100319475328460025502 100319475328460025502 No Department of Health Education and Health Promotion, Faculty of Health, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران. Manijeh Soleimani منیژه سلیمانی soleimanitab@gmail.com 100319475328460025503 100319475328460025503 No Provincial Health Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran. مرکز بهداشت استان، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، ایران.