fa تاثیر تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده بر سواد سلامت و انجام آزمایش دیابت در میان افراد در معرض خطر ابتلا به دیابت آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف: </strong>عدم تشخیص به‌موقع دیابت، ازجمله مشکلات عمده ای است که در رابطه با این بیماری وجود دارد. تشخیص زودهنگام می‌تواند عوارض ناشی از بیماری را کاهش دهد. این مطالعه با هدف تاثیر آموزش مبتنی بر تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده در انجام آزمایش دیابت در افراد درمعرض خطر و ارتباط آن با سواد سلامت در شهرستان قروه انجام شده است.<br> <br> <strong>مواد و روش ها: </strong>این مطالعه‌ی مداخله ای بر روی ۲۸۲ نفر از افراد در معرض خطر دیابت که به‌روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای انتخاب و پس از تخصیص تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل انجام شده است. مداخله‌ی آموزشی بر اساس سازه‌های مدل طی ۴ جلسه‌ی آموزشی انجام و داده‌ها با استفاده از ۳ پرسشنامه شامل پرسشنامه‌ی اطلاعات جمعیت شناختی و عوامل خطر، پرسشنامه‌ی محقق‌ساخته مبتنی بر تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده (TPB) و پرسشنامه‌ی سواد سلامت در سه مرحله‌ی پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری جمع‌آوری گردید. از روش‌های صوری و اعتبار محتوا برای اطمینان از روایی پرسشنامه‌ی پژوهشگرساخته استفاده شد. پایایی به‌روش همسانی درونی (ضریب آلفای کرونباخ) تائید شد. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی و آزمون‌های تحلیلی در نرم افزار آماری SPSS نسخه‌ی ۲۶ تجزیه‌وتحلیل شد.<br> <br> <strong>یافته ها:</strong> میانگین و انحراف‌معیار سن افراد تحت مطالعه در گروه کنترل ۹/۳۳&plusmn;۴۵/۳۳ سال و در گروه مداخله ۹/۰۵&plusmn; ۴۶/۶۳ سال بود. نتایج نشان داد که بعد از مداخله‌ی آموزشی میانگین نمره‌ی آگاهی (۰۰۰/۰ =P)، نگرش (۰۰۰/۰ =P)، هنجار ذهنی (۰۰۰/۰ =P)، کنترل رفتاری درک‌شده (۰۰۰/۰ =P)، قصد (۰۰۰/۰ =P)، و رفتار (۰۰۰/۰ =P)، در دو گروه مداخله و کنترل با هم اختلاف معنی‌دار داشتند. نتایج اثرات درون‌گروهی برای سازه‌های مدل و آگاهی نشان داد که اثر زمان و اثر توام زمان و مداخله معنی‌دار می‌باشد. اثرات برون‌گروهی نیز نشان داد دو گروه مداخله و کنترل تفاوت معنی‌داری دارند (۰۰۰/۰ =P).<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری: </strong>یافته‌های مطالعه‌ی حاضر نشان داد که مداخلات آموزشی مبتنی بر TPB، بدون در نظر گرفتن سواد سلامت می‌تواند به طراحی یک برنامه‌ی آموزشی برای افراد در معرض خطر، برای انجام آزمایش دیابت کمک کند. بنابراین، توجه به متغیرهای مذکور در طراحی مداخلات آموزشی ضروری به‌نظر می‌رسد.<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objectives:</strong> Failure to diagnose diabetes on time is one of the major problems associated with this disease. Early diagnosis can reduce complications caused by the disease. This study aimed to determine the effect of education based on the theory of planned behavior on conducting diabetes testing in people at risk and its relationship with health literacy in the Qorveh district.<br> <br> <strong>Materials and Methods: </strong>This intervention study was conducted on 282 people at risk of diabetes by multi-stage sampling method in two intervention and control groups. Educational intervention based on model structures was conducted during 4 training sessions. Data were collected using 3 questionnaires, including a demographic information and risk factors questionnaire, a researcher-made questionnaire based on the theory of planned behavior (TPB), and a health literacy questionnaire in three stages: pre-test, post-test, and follow-up. Formal methods and content validity were used to ensure the validity of the researcher-made questionnaire. Reliability was confirmed by internal consistency (Cronbach&#39;s alpha coefficient). Data were analyzed using descriptive statistics and analytical tests in SPSS version 26 statistical software.<br> <br> <strong>Results:</strong> The mean and standard deviation of the age of the subjects in the control group was 45.33&plusmn;9.33 years and in the intervention group were 46.63&plusmn;9.05 years. The results showed that after the educational intervention, the mean score of awareness (P = 0.000), attitude (P = 0.000), subjective norm (P = 0.000), perceived behavioral control (P = 0.000), intention (P = 0.000), and behavior (P = 0.000) were significantly different in the two intervention and control groups. The results of within-group effects for the model and awareness constructs showed that the effect of time and the combined effect of time and intervention were significant. The out-group effects also showed that the two intervention and control groups had a significant difference (P = 0.000).<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> The findings of the present study showed that educational interventions based on TPB, regardless of health literacy, can help design an educational program for people at risk for diabetes testing. Therefore, it seems necessary to pay attention to the aforementioned variables in designing educational interventions.<br> <br> <span style="font-size:11pt"><span style="tab-stops:367.5pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">Open Access</span></span></span></b><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"> <span style="color:black">Policy</span>: </span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">This is an open access article under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits use, distribution and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.</span></span></span><b> </b><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">To view a copy of this license, visit </span></span></span><a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" style="color:blue; text-decoration:underline"><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</span></span></a><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></b></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> سواد سلامت, تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده, دیابت, افراد در معرض خطر Health Literacy, Theory of Planned Behavior, Diabetes, People at Risk 31 45 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-3765-1&slc_lang=fa&sid=1 Narges Abdolmaleki نرگس عبدالملکی nargesabdolmalaki93@gmail.com 100319475328460024148 100319475328460024148 No Department public Health, Faculty of health, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran. گروه بهداشت عمومی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران. Afshin Bahmani افشین بهمنی a_bahmani59@yahoo.com 100319475328460024149 100319475328460024149 Yes Department of public health, Faculty of health, Kurdistan University of medical science, sanandaj, Iran. گروه بهداشت عمومی، دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران. Sairan Nili سیران نیلی sairannili@gmail.com 100319475328460024150 100319475328460024150 No Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران Arezoo Fallahi آرزو فلاحی arezofalahi91@gmail.com 100319475328460024151 100319475328460024151 No Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Health Development, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، پژوهشکده توسعه سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران.