fa عوامل تعیین‌کننده انجام تست ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT) در بزرگسالان بالای ۵۰ سال: رویکردی مبتنی بر نظریه انگیزش محافظت آموزش بهداشت و ارتقای سلامت Health Education & Health Promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف:</strong> برنامه‌های غربالگری در تشخیص مراحل اولیه و قابل درمان سرطان روده بزرگ تاثیر دارد، اما متأسفانه شمار زیادی از افراد در معرض خطر در برنامه‌های غربالگری شرکت نمی‌کنند. این مطالعه با هدف تعیین پیشگویی‌کننده‌های انجام تست فیت در افراد بالای ۵۰ سال شهر نیشابور با استفاده از نظریه انگیزش محافظت انجام شده است.<br> <br> <strong>مواد و روش‌ها:</strong> این مطالعه‌ی مقطعی در سال ۱۴۰۳ بر روی ۴۳۳ نفر از افراد بالای ۵۰ سال شهر نیشابور (۲۷۰ زن و ۱۶۳ مرد) در مراکز خدمات جامع سلامت شهر نیشابور که به&lrm;روش نمونه‌گیری طبقه‌ای با تخصیص متناسب انتخاب شدند، انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ی دموگرافیک، پرسشنامه مبتنی بر نظریه انگیزش محافظت و چک لیست انجام تست فیت جمع‌آوری شد. سپس داده‌ها با استفاده از آزمون‌های من‌ویتنی، کروسکال-والیس، ضریب همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۵ مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.<br> <br> <strong>یافته‌ها: </strong>میانگین و انحراف‌معیار سنی افراد شرکت کننده در مطالعه ۵/۴۱&plusmn;۵۸/۲۶ سال بود. ۶۲/۴% افراد شرکت کننده در مطالعه زن بودند. سازه‌های حساسیت درک‌شده، شدت درک‌شده، کارآمدی پاسخ و خودکارآمدی همبستگی مستقیم و معنی‌دار و سازه‌های پاداش و هزینه پاسخ همبستگی معکوس و معنی‌دار با رفتار انجام تست فیت داشتند (۰/۰۵>p). در مدل رگرسیونی سازه‌های انگیزش محافظت (۰/۲۶۶=&beta; و ۰/۰۰۱>P) و خودکارآمدی (۰/۱۶۵=&beta; و ۰/۰۰۵=P) به‌طور معنی‌داری پیشگویی کننده‌ی رفتار انجام تست فیت بودند. نظریه‌ی انگیزش محافظت قادر به پیشگویی ۳۲/۱ درصد واریانس رفتار انجام تست فیت بود.<br> <br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نظریه انگیزش محافظت می‌تواند در ارتقاء غربالگری تست فیت موثر باشد. بنابراین بر طراحی مداخله‌های آموزشی مبتنی بر نظریه و با تاکید بر سازه‌های انگیزش محافظت و خودکارآمدی به‌منظور پیشگیری از سرطان روده‌ی بزرگ به‌ویژه در مراکز بهداشتی پیشنهاد می‌گردد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objectives:</strong> Screening programs play a critical role in detecting early and treatable stages of colorectal cancer. However, a significant proportion of high-risk individuals fail to participate in these programs. This study aimed to identify the predictors of Fecal Immunochemical Test (FIT) uptake among adults over the age of 50 in Neyshabur, Iran, using the Protection Motivation Theory (PMT).<br> <br> <strong>Materials and Methods: </strong>This cross-sectional study was conducted in 2024 on 433 individuals aged over 50 years (270 women and 163 men) attending comprehensive health service centers in Neyshabur. Participants were selected through stratified sampling with proportional allocation. Data were collected using a demographic questionnaire, a PMT-based questionnaire, and a FIT performance checklist. Data analysis was performed using Mann&ndash;Whitney, Kruskal&ndash;Wallis, Spearman correlation coefficient, and linear regression tests in SPSS version 25.<br> <br> <strong>Results: </strong>The mean age of participants in the study was 58.26 &plusmn; 5.41 years. Most participants were aged between 50 and 59 years, and the majority (62.4%) were female. Perceived severity, perceived vulnerability, response efficacy, and self-efficacy showed a significant positive correlation with FIT behavior, while perceived rewards and response costs were negatively correlated (p < 0.05). In the regression model, protection motivation (&beta;=0.266, p <0.001) and self-efficacy (&beta;=0.165, p=0.005) significantly predicted FIT screening behavior. The Protection Motivation Theory explained 32.1% of the variance in FIT uptake behavior.<br> <br> <strong>Conclusion:</strong> The Protection Motivation Theory can be an effective framework for promoting FIT screening behavior. Educational interventions based on PMT&mdash;particularly those enhancing protection motivation and self-efficacy&mdash;are recommended, especially in primary healthcare settings, to help prevent colorectal cancer.<br> <br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:367.5pt"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">Open Access</span></span></b><b><span style="font-size:9.0pt"> <span style="color:black">Policy</span>: </span></b><span style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">This is an open access article under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits use, distribution and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.</span></span><b> </b><span style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">To view a copy of this license, visit </span></span><a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" style="color:#0563c1; text-decoration:underline"><span style="font-size:9.0pt">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</span></a></span></span></span></span></div> نظریه‌ی انگیزش محافظت, تست فیت, آموزش بهداشت, سرطان روده‌ی بزرگ Protection Motivation Theory, Fecal Immunochemical Test, Health Education, Colorectal Cancer 43 56 http://journal.ihepsa.ir/browse.php?a_code=A-10-655-8&slc_lang=fa&sid=1 Bahare Behrozi بهاره بهروزی behrouzib4012@mums.ac.ir 100319475328460025494 100319475328460025494 No MSc Student in Health Education and Promotion, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. دانشجوی کارشناس ارشد آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Elham Charoghchian-Khorasani الهام چارقچیان خراسانی echaroghchian@yahoo.com 100319475328460025495 100319475328460025495 No Social Determinants of Health Research Center, Faculty of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Hadi Tehrani هادی طهرانی TehraniH@mums.ac.ir 100319475328460025496 100319475328460025496 No Social Determinants of Health Research Center, Faculty of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Ali Gholami علی غلامی aagholami80@yahoo.com 100319475328460025497 100319475328460025497 No Associate Professor, Neyshabur University of Medical Sciences, Neyshabur, Iran. دانشیار، دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، نیشابور، ایران. Jamshid Jamali جمشید جمالی jamalij@mums.ac.ir 100319475328460025498 100319475328460025498 No Department of Biostatistics, Faculty of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran. گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران. Mahdi Gholian-aval مهدی قلیان اول GholianAM@mums.ac.ir 100319475328460025499 100319475328460025499 Yes Social Determinants of Health Research Center, Faculty of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.