نظام آموزشی ایران در ارائه آموزش سلامت اثربخش با چالشهای متعددی مواجه است که تا حد زیادی ناشی از اتکا به رویکردهای سنتی و مداخلات پراکنده است. در شرایطی که الگوی اپیدمیولوژیک در حال تغییر بوده و با افزایش بار بیماریهای غیرواگیر (NCDs) و اختلالات سلامت روان در میان نوجوانان همراه است، بازنگری اساسی در این حوزه ضروری است. این مقاله با نگاهی انتقادی، وضعیت کنونی آموزش سلامت در مدارس ایران را در مقایسه با چارچوب «مدارس مروج سلامت» (HPS) سازمان جهانی بهداشت بررسی کرده و مهمترین شکافهای ساختاری و اجرایی را مشخص میکند. شواهد موجود نشان میدهد که اجرای برنامههای HPS در ایران اغلب بهصورت محدود و تقلیلیافته انجام میشود و بیشتر به اقدامات نمادین یا مداخلات در سطح فردی بسنده میکند. همچنین، تأکید بیش از حد بر اطلاعرسانی، بدون توجه کافی بر شرایط اجتماعی مؤثر بر سلامت و ایجاد محیطهای حمایتی، باعث کاهش اثربخشی این برنامهها شده و میتواند به افزایش نابرابریهای سلامت منجر شود. حرکت بهسوی رویکرد جامع و بومشناختی مورد تأکید در چارچوب HPS مستلزم چند اقدام کلیدی است: ارتقای جایگاه سلامت در سیاستهای آموزشی، ایجاد محیطهای حمایتی در مدارس، تقویت توانمندی نیروی انسانی و توسعهی پژوهشهای کاربردی برای بهبود عملکرد. همراستاسازی برنامههای سلامت مدارس در ایران با این چارچوب میتواند به بهبود پایدار و عادلانه سلامت دانشآموزان کمک کند.
1. Pulimeno M, Piscitelli P, Colazzo S, Colao A, Miani A. School as ideal setting to promote health and wellbeing among young people. Health promotion perspectives. 2020;10(4):316. [DOI:10.34172/hpp.2020.50] [PMID] [PMCID]
2. Ogasawara R, Yamanaka H, Kobayashi J, Tomokawa S, Sugita E, Hirano T, et al. Status of school health programs in Asia: National policy and implementation. Pediatrics International. 2022;64(1):e15146. [DOI:10.1111/ped.15146] [PMID] [PMCID]
3. Turunen H, Sormunen M, Jourdan D, von Seelen J, Buijs G. Health promoting schools-a complex approach and a major means to health improvement. Oxford University Press; 2017. p. 177-84. [DOI:10.1093/heapro/dax001] [PMID]
4. Langford R, Bonell C, Jones H, Pouliou T, Murphy S, Waters E, et al. The World Health Organization's Health Promoting Schools framework: a Cochrane systematic review and meta-analysis. BMC public health. 2015;15(1):130. [DOI:10.1186/s12889-015-1360-y] [PMID] [PMCID]
5. Sartipizadeh M, Yazdi-Feyzabadi V, Alipouri Sakha M, Zarrin A, Bazyar M, Zahirian Moghadam T, Zandian H. Evaluating the health promoting schools in Iran: across-sectional study. Health Education. 2021;121(2):125-39. [DOI:10.1108/HE-04-2020-0022]